Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie stoi na Wzgórzu Zamkowym w sąsiedztwie Odry. Obiekt ma średniowieczne korzenie, przekształcił się w renesansową rezydencję książąt pomorskich i dziś łączy funkcje zabytkowe z kulturalnymi.
Jak zaczyna się historia zamku?
Na Wzgórzu Zamkowym przed 1124 rokiem istniał słowiański gród z drewnianym dworem księcia Warcisława I. Po przeniesieniu stolicy księstwa do Szczecina w 1235 roku dwór rozbudowano. Początki murowanych zabudowań sięgają 1346 roku, kiedy Barnim III wznieść miał tzw. Kamienny Dom. Obok niego powstały kaplica św. Ottona oraz duży dom z wieżą więzienną.
W XIV i XV wieku zamek rozwijano: po buncie miejskim z 1428 roku książę Kazimierz V otrzymał środki na rozbudowę, czego efektem było późnogotyckie skrzydło południowe. Po pożarze z 1530 roku przebudowano budynek w duchu renesansu — wzniesiono dwupiętrową bryłę z wieżą zegarową i dobudowano skrzydło wschodnie.
Jak przebudowywano zamek w XVI–XVII wieku?
Między 1573 a 1582 rokiem książę Jan Fryderyk przeprowadził gruntowną przebudowę. Zburzono Kamienny Dom i kościół św. Ottona, pozostawiono skrzydło południowe, podwyższono skrzydło wschodnie i dobudowano skrzydła północne oraz zachodnie, co zamknęło dziedziniec. Do zamku doprowadzono wodociąg.
Na początku XVII wieku, za panowania Filipa II i Franciszka, dobudowano od strony zachodniej dwupiętrowe piąte skrzydło przeznaczone na muzeum — pierwszy w regionie obiekt z takim przeznaczeniem.
Co stało się z zamkiem w czasach szwedzkich i pruskich?
Po wymarciu dynastii Gryfitów w 1637 roku zamek pełnił funkcję siedziby namiestnika szwedzkiego, a od 1720 roku służył garnizonowi pruskiemu. W 1752 roku w skrzydle muzealnym założono mennicę na polecenie Fryderyka II. Pruskie adaptacje przekształciły wiele wnętrz i usunęły część ozdób.
Największe zmiany i dewastacje nastąpiły w XIX wieku: zburzono sklepienia w skrzydle wschodnim, przebudowano skrzydło południowe, wyburzono krużganki i wprowadzono nowe klatki schodowe oraz korytarze. Po opuszczeniu zamku przez garnizon w 1902 roku obiekt popadał w ruinę.
Jak zamek zniszczono i kiedy zaczęto odbudowę?
W 1944 roku zamek uległ znacznym zniszczeniom podczas alianckich nalotów. Już w 1946 roku podjęto prace zabezpieczające ruiny, nadzorowane przez biuro Regionalnej Dyrekcji Planowania Przestrzennego pod kierunkiem Heleny Kurcyusz. Wówczas odkryto m.in. kryptę z sarkofagami książąt pomorskich, a w 1948 roku rozpoczęły się prace archeologiczne na dziedzińcu.
Jak wyglądała powojenna odbudowa i co zachowano?
W latach 1958–1980 przeprowadzono odbudowę zamku. Projekty konserwatorsko‑renowacyjne przygotował Stanisław Latour. Przywrócono XVI‑wieczny renesansowy wygląd bryły na podstawie sztychu M. Meriana oraz zrekonstruowano wnętrza skrzydła północnego.
Z zachowanych reliktów wymienić można gotyckie sklepienia w piwnicach i dwóch salach parterowych skrzydła południowego oraz freski w wieży zegarowej. Odkryta krypta z sarkofagami książąt stała się elementem udostępnionym na zamku; szczątki książąt złożono jednak w katedrze św. Jakuba. Ubiory i klejnoty książęce przekazano do Muzeum Narodowego w Szczecinie, gdzie eksponuje się je na wystawie "Złoty Wiek Pomorza".
Jakie funkcje pełni zamek dziś?
Zamek jest własnością Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego, który miał tam swoją siedzibę do 6 kwietnia 2023 r. W zabytku działa centrum kulturalne pod nazwą Zamek Książąt Pomorskich, obejmujące salę koncertową im. Bogusława I, sale wystawowe, kino "Zamek", Teatr Krypta i kabaret Piwnica Przy Krypcie. Na zamku funkcjonuje także Opera na Zamku, sala ślubów Urzędu Stanu Cywilnego, część wydziałów Urzędu Marszałkowskiego oraz dwie restauracje.
Jakie wydarzenia i remonty miały miejsce ostatnio?
W latach 2014–2015 przeprowadzono remont północnego skrzydła. W sali księcia Bogusława X odtworzono malaturę sklepień nawiązującą do renesansowej ornamentyki oraz do polichromii Paula Kutschmanna z około 1908–1909 roku. Wyeksponowano fragmenty fundamentów kościoła św. Ottona z XIV w. i fragment muru obronnego. Kryptę grzebalną z XIV wieku przywrócono jako nekropolię, umieszczając w niej sarkofagi książęce, a przed kryptą odsłonięto fundamenty Kamiennego Domu z 1346 roku.
W 2015 roku odnowiono polichromie w Wieży Więziennej, autorstwa Krzysztofa Schreibera z drugiej połowy XVI wieku. 11 maja 2017 roku strop na drugim poziomie północnego skrzydła zawalił się do poziomu piwnic; skrzydło było zamknięte dla zwiedzających od momentu wykrycia pęknięć. Północne skrzydło wraz z Tarasem Północnym ponownie otwarto dla zwiedzających 25 października 2025 roku.
Co widać i zwiedza się na zamku?
Na zamku udostępniono kryptę z sarkofagami książąt pomorskich, elementy gotyckich sklepień i freski we wnętrzach. W północnym skrzydle odtworzono renesansową malaturę sklepień, a w Wieży Więziennej zrekonstruowano dekoracje z XVI wieku. W zamku działają sale wystawowe i scena operowa, a na dziedzińcu organizowane są imprezy kulturalne i koncerty.
Jakie znane wydarzenia muzyczne odbyły się na zamku?
W zamku odbywały się koncerty wykonawców muzyki jazzowej i rozrywkowej, wśród nich znaleźli się m.in. Jan Garbarek, Chick Corea, Herbie Hancock, Marcus Miller, Manhattan Transfer, Bobby McFerrin, Chris Botti, Paco de Lucia, Richard Bona, Sinéad O’Connor, Macy Gray i Gotan Project.
Informacje praktyczne
- Adres: Korsarzy 34, 70-540 Szczecin — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 10:00–17:00
- Telefon: +48914891630
- Strona internetowa: zamek.szczecin.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (13 884 opinie)
