Wały Chrobrego to taras widokowy o długości ok. 500 m, usytuowany na skarpie wzdłuż Odry. Pierwotnie nosił niemiecką nazwę Hakenterrasse. Kompozycja współtworzy nadodrzańską sylwetę miasta razem z gmachami Muzeum Narodowego, Zamkiem Książąt Pomorskich i katedrą św. Jakuba.
Jak powstały Wały Chrobrego?
Usuwanie XVIII‑wiecznych fortyfikacji Szczecina rozpoczęto w 1873 roku. Pierwsza koncepcja zagospodarowania terenu po likwidowanym Forcie Leopold pojawiła się w 1876 r., a kolejne projekty opracowano pod koniec XIX wieku.
Decyzję o realizacji podjęto w 1901 roku. Prace nad tarasem przeprowadzono w latach 1902–1907 według projektu Wilhelm Meyer‑Schwartau. Inicjatorem przedsięwzięcia był nadburmistrz Hermann Haken, który sprawował urząd w latach 1878–1907. Taras uformowano na wysokości 19,3 m n.p.m. — około 19 m ponad poziomem Odry Zachodniej.
Co zobaczymy na miejscu?
Głównym elementem jest długa, wysadzana drzewami aleja spacerowa zakończona półokrągłymi placykami. Na osi promenady znajduje się niższy, półokrągły taras centralny, oparty na rustykowanym murze oporowym. Centralny taras flankują dwa mniejsze tarasy, nad którymi stoją pawilony widokowe z owalnymi kopułami osadzonymi na kolumnach jońskich.
W centrum tarasu ustawiono kamienną rzeźbę przedstawiającą walkę człowieka z centaurem, autorstwa Ludwiga Manzla. Przed tarasem rozciąga się rozległa fontanna; w murze oporowym wydrążono półkolistą niszę z ryzalitami i niszami na posągi. Pod balustradą muru umieszczono herby miast pomorskich. Przy fontannie stoją dwie wieże oświetleniowe stylizowane na latarnie morskie, a dostęp do nabrzeża zapewniają dwa biegi schodów prowadzące po łukach wzdłuż muru.
Po północnej stronie tarasu w latach 1906–1912 powstał kompleks dla ówczesnej rejencji — dziś siedziba Urzędu Wojewódzkiego. W centrum założenia rozpoczęto budowę gmachu Muzeum Miejskiego według projektu Meyer‑Schwartau; wzniesiono skrzydło od strony Odry i elewacje boczne, a dalsze prace przerwano w 1913 r. Dwa gmachy po południowej stronie — projektowane przez Emila Drewsa oraz przez K. Hinckledeyna i Osterwolda — obecnie pełnią funkcję siedziby Politechniki Morskiej.
Zmiany po wojnie i ochrona zabytku
Założenie przetrwało działania wojenne bez poważnych uszkodzeń. W okresie powojennym zmieniono wnętrza budynków: część Muzeum zaadaptowano dla Teatru Współczesnego, zmieniono zwieńczenia wież i zlikwidowano narożne pawiloniki dachowe. W niszach po obu stronach fontanny ustawiono figury Jana z Kolna i Wyszaka, a nazwy miast pomorskich zastąpiono ich polskimi odpowiednikami.
Na krańcach promenady funkcjonowały drewniane budynki restauracyjne Columbus i Colorado, a w podziemiach północnego pawilonu urządzono restaurację Chrobry. Po 1989 r. oczyszczono elewacje tarasów, latarń i gmachu Muzeum Narodowego oraz Urzędu Wojewódzkiego, częściowo zrekonstruowano malatury hal i przywrócono tablicę dedykacyjną ku czci Hermanna Hakena.
Cały zespół uważa się za jeden z bardziej monumentalnych kompleksów urbanistyczno‑architektonicznych początku XX wieku w tej części Europy. Układ centrum opiera się na symetrycznej osi łączącej taras centralny, gmach muzeum i plac miejski, a stylistyka łączy elementy historyzujące z wczesnym modernizmem. Obiekt wpisano do rejestru zabytków nieruchomych pod numerem nr rej. A-1326 z dnia 18.12.1996 r.
Informacje praktyczne
- Adres: Wały Chrobrego, 71-899 Szczecin — wyznacz trasę w Google Maps
- Strona internetowa: szczecin.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (24 807 opinii)
